დალი ცატავა – გასტრონომიული კულტურის მკვლევარი, საქართველოს გასტრონომიის ასოციაციის პრეზიდენტი
ქალბატონო დალი, გვესაუბრეთ გასტრონომიული ტურიზმის მნიშვნელობაზე.
გასტრონომიული ტურიზმი – ტურიზმის ერთ-ერთი ძალიან ტრენდული მიმართულებაა და უამრავ საკითხთან არის კავშირში. რაც შეეხება ტერმინს, იგი მე-20 საუკუნის ბოლოდან-21 საუკუნის დასაწყისიდან ოჰაიოს უნივერსიტეტის პროფესორის მიერ დამკვიდრდა.
უნდა ითქვას, რომ გლობალიზაციამ წაშალა საზღვრები, ყველაფერი ერთმანეთს დაემსგავსა, ადამიანები კი ეძებენ მრავალფეროვნებას და იდენტობას. აქედან გამომდინარე, განსაკუთრებული ინტერესი წამოვიდა ისეთი პატარა ქვეყნების მიმართ, როგორიც საქართველოა.
რა კავშირშია ერთმანეთთან კულინარიული და გასტრონომიული ტურიზმი?
ბოლო პერიოდის კვლევებით, ერთმანეთისგან გამიჯნეს კულინარიული და გასტრონომიული ტურიზმი. მეცნიერებმა და მკვლევრებმა ჩათვალეს, რომ გასტრონომია უფრო ფართო ცნებაა, ვიდრე კულინარია. ასეც არის − გასტრონომია მოიაზრებს ყველაფერს, მათ შორის კულინარიას. განიხილება ფართო ჭრილში და ტრადიციულ, ავთენტურ, ისტორიულ, ინოვაციურ, კულინარიულ გამოცდილებასთან ერთად, გულისხმობს სასმელი და საკვები პროდუქტების შესწავლას, რაც პირდაპირ კავშირშია უცხო ქვეყნების საქართველოს ტრადიციული სამზარეულოთი დაინტერესებასთან.
გასტრონომია გულისხმობს არა მარტო რეცეპტებითა და სხვა კულტურის სამზარეულოთი დაინტერესებას, არამედ ამა თუ იმ საკვების როლის დადგენას, მათ შორის რიტუალებში, ადათებში, სუფრის ეტიკეტში. საბოლოო ჯამში, გვევლინება ძალზე დისციპლინურ მიმართულებად. მასთან პირდაპირ კავშირშია სოფლის მეურნეობა, ეკონომიკა, კულტურა, ისტორია, ბიზნესი… სწორედ ასე ჩამოყალიბდა გასტრონომიული ტურიზმი.
გასტრონომიულ ტურისტებზეც გვიამბეთ.
გასტრონომიული ტურისტი განსხვავდება ფუდტურისტისგან, რადგან განსხვავებულია მათი ხედვები და ინტერესები. მათი მიზანია დააგემოვნონ ტრადიციული კერძები, შეისწავლონ არა მხოლოდ რეცეპტურა და გემო, არამედ მისი როლი რიტუალში, ადათ-წესებში, მისი ისტორიული წარმომავლობა, ჭურჭელი და ასე შემდეგ.
გასტრონომიული ტურისტი გამოცდილი ტურისტია, ფუდტურისტს აინტერესებს ქვეყანა, საკვები, გემოები… როდესაც ის აღმოაჩენს, რომ ყველა რეგიონს განსხვავებული ხაჭაპური აქვს, მიდის და სათითაოდ აგემოვნებს.
ასევე, არსებობს გასტრონომიული ტურისტი, რომელიც მხოლოდ რესტორნებში შედის და აქედან გამომდინარე, გამოაქვს დასკვნა, თუ როგორია შეფების კულტურა. მისთვის მნიშვნელოვანია აგრარული ბაზარი, რადგან ეს არის ქვეყნის ეკონომიკის, სოფლის მეურნეობის, ისტორიის, კულტურისა და ქვეყნის სიძლიერის სარკე.
გვესაუბრეთ ქართული კულტურის მემკვიდრეობაზე.
ძალიან საინტერესოა ცეცხლის კულტურა. მაგალითად, ღია ცეცხლზე წვავდნენ მეგრელები, კახელები კი ნაკვერჩხალზე, დახურულ ცეცხლზე. ასევე, ძალიან საინტერესოა თონის კულტურა, რომელიც კავკასიელებს აქვთ – „ტანდერ“ ჰქვია აზერბაიჯანში, „ტონი“ სომხეთში, საქართველოში კი „თონე“. ჭურჭლის კულტურას რაც შეეხება, იმერელი ცეცხლის პირას კეცს აყუდებს და ასე აცხობს ხაჭაპურს, მეგრელი დიდ ანგურაზე აცხობს, კახელი თონეში აკრავს, ხევსური ფიქლის ქვაზე აცხობდა, მესხეთში კი სპეციალური მესხური ფურნეა და იქ ცხვება.
ქალბატონო დალი, რამდენად ხშირად გვსტუმრობენ უცხო ქვეყნებიდან კერძების დასაგემოვნებლად?
ეს ჯერ ახლად ფეხადგმული ბიზნესია, მაგრამ არ არსებობს ტურისტი, რომელიც არ ინტერესდება ქართული სამზარეულოთი. განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც ქართული ქვევრის ღვინის დაყენების ტექნოლოგია იუნესკომ აღიარა. რასაკვირველია, ღვინოსთან ერთად აუცილებლად მოიაზრება საკვები და ჩვენი ქვეყნის გასტრონომია. ამ მიმართულების პოპულარიზაციას ხელი უფრო შეუწყო ბოკუზდორმა, რომელიც ერთ-ერთი უდიდესი გასტრონომიული ფესტივალია. როდესაც საქართველო გამოჩნდა მსოფლიოს გასტრონომიულ რუკაზე, ძალიან ბევრის ინტერესი, ღვინოსთან ერთად, საკვებმა გამოიწვია. თუნდაც ხაჭაპურის კვლევა, რომელიც საქართველოს გასტრონომიის ასოციაციამ გააკეთა, როგორც იუნესკოს ვებგვერდზე გამოჩნდა განაცხადი, საქართველო წარადგენს ხაჭაპურის ტრადიციას, რითაც უამრავი ტელეკომპანია დაინტერესდა, მათ შორის: BBC, CNN, რამდენიმე ფრანგული ტელეარხი… ასევე, ძალიან დიდი მომართვიანობაა ევროპის ქვეყნებიდან, მათ შორის გერმანიიდან, ავსტრიიდან, ასევე − ამერიკელების მხრიდან.
