ფრანგი-ირანელი მწერალი, ილუსტრატორი, რეჟისორი და აქტივისტი მარჯან სატრაპი, რომლის სახელსაც მსოფლიოში ცნობილი გრაფიკული მემუარი „პერსეპოლისი“ (Persepolis) უკავშირდება, 56 წლის ასაკში გარდაიცვალა.
ოჯახის წევრების განცხადებით, ხელოვანი „სევდისგან გარდაიცვალა“ – მისი მეუღლის, შვედი პროდიუსერის მატიას რიპას გარდაცვალებიდან ერთი წლის შემდეგ. რიპა 2025 წლის 8 აპრილს გარდაიცვალა, რის შემდეგაც რამდენიმე კვირაში სატრაპმა სოციალურ ქსელში დაწერა: „დავკარგე ჩემი ცხოვრების სიყვარული.“
მარჯან სატრაპის გარდაცვალებას უკვე გამოეხმაურნენ საფრანგეთის პოლიტიკური და კულტურული წრეების წარმომადგენლები. საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა მას „დიდი ხელოვანი“ უწოდა, რომელმაც „ირანში გატარებული ბავშვობა უნივერსალურ ისტორიად აქცია“.
1969 წელს ირანის ქალაქ რაშთში დაბადებული სატრაპი თეირანში გაიზარდა. მოზარდობის ასაკში მშობლებმა იგი ევროპაში სასწავლებლად გაგზავნეს, რათა ისლამური რესპუბლიკის მიერ დაწესებული შეზღუდვებისგან დაეცვათ. მოგვიანებით მან საფრანგეთში დაიდო ბინა და 2006 წელს ქვეყნის მოქალაქეობაც მიიღო.
სატრაპი მთელი ცხოვრების განმავლობაში ირანის ხელისუფლების ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური კრიტიკოსი იყო. მსოფლიო აღიარება კი 2000 წელს გამოსულმა გრაფიკულმა მემუარმა „პერსეპოლისმა“ მოუტანა. წიგნი ახალგაზრდა გოგონას ისტორიას მოგვითხრობს, რომელიც 1979 წლის ისლამური რევოლუციის შემდეგ შეცვლილ ირანში იზრდება და ცდილობს გაუმკლავდეს პოლიტიკურ და სოციალურ რეალობას.
მოგვიანებით „პერსეპოლისი“ ანიმაციურ ფილმადაც გადაიქცა, რომლის თანარეჟისორიც თავად სატრაპი იყო. ფილმმა საერთაშორისო წარმატება მოიპოვა და „ოსკარზე“ საუკეთესო ანიმაციური ფილმის ნომინაციაც მიიღო. ამით მარჯან სატრაპი ისტორიაში შევიდა, როგორც პირველი ქალი, რომელიც ამ კატეგორიაში იყო ნომინირებული.
2024 წელს The Guardian-თან ინტერვიუში სატრაპმა აღნიშნა, რომ „პერსეპოლისის“ მთავარი მიზანი დასავლელი მკითხველისთვის ირანელების რეალური სახის ჩვენება იყო.
„მინდოდა ადამიანებს დაენახათ, რომ ირანელებიც ისეთივე ადამიანები არიან, როგორც ყველა სხვა,“ – ამბობდა ავტორი.
მარჯან სატრაპის შემოქმედებამ მილიონობით მკითხველს გააცნო ირანის თანამედროვე ისტორია, ქალთა უფლებებისთვის ბრძოლა და თავისუფლების მნიშვნელობა. მისი ნამუშევრები დღემდე ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან კულტურულ ხიდად რჩება აღმოსავლეთსა და დასავლეთს შორის.
სატრაპი აქტიურად იყო ჩართული ქალთა უფლებების დაცვაში. 2024 წელს მან კოლექტიურ პროექტში „Woman, Life, Freedom“-ში მიიღო მონაწილეობა. ეს იყო გრაფიკულ ნამუშევარში, რომელიც 17 ირანელ და საერთაშორისო კომიქსების ავტორს, ასევე მკვლევრებსა და აკადემიურ წრეებს აერთიანებდა. წიგნი იკვლევდა საპროტესტო მოძრაობას, რომელიც 2022 წელს 22 წლის ქურთ-ირანელი ქალის, მაჰსა ამინის, დაკავების შემდეგ დაიწყო. ამინი დააკავეს იმის გამო, რომ, სავარაუდოდ, ირანში მოქმედი სავალდებულო ჰიჯაბის წესები არ დაიცვა.
როგორც ერთ-ერთმა მისმა კოლეგამ აღნიშნა:
„პერსეპოლისიდან დაწყებული და მარი კიურის შესახებ გადაღებული ბიოგრაფიული ფილმით – ‘Radioactive’-ით გაგრძელებული, მან თავი დაიმკვიდრა როგორც დემოკრატიისა და ქალთა უფლებების დაცვის ერთ-ერთმა მნიშვნელოვანმა ხმამ ირანსა და მთელს მსოფლიოში. მისი ცხოვრების თანამგზავრის გარდაცვალებამ მასზე ღრმად იმოქმედა”.
