დანიის პარალამენტი განიხილავს კანონპროექტს, რომელმაც შესაძლოა, 15 წლამდე ბავშვებისთვის სოციალური ქსელების გამოყენება აკრძალოს. ინიციატივის მიზანი არასრულწლოვანების ონლაინ-პლატფორმების ნეგატიური გავლენისგან დაცვა და მათი ფსიქოლოგიური ჯანმრთელობის გაუმჯობესებაა. კანონპროექტს, რომელიც დანიის ციფრული ტექნოლოგიების სამინისტრომ წარმოადგინა, უკვე საზოგადოება განიხილავს.
კანონპროექტის მიხედვით, პოპულარულმა პლატფორმებმა, როგორიცაა Instagram, TikTok, Facebook და Snapchat მშობლების თანხმობის გარეშე 15 წლამდე მომხმარებლებისთვის სოციალურ ქსელებზე წვდომა უნდა დაბლოკონ. ასაკის იდენტიფიკაცია სახელმწიფო მონაცემთა ბაზის ან ბიომეტრიის საშუალებით იქნება აუცილებელი. კანონის დარღვევის გამო კომპანიებს უზარმაზარი ჯარიმა დაეკისრებათ – წლიური ბრუნვის 4%-მდე.
ინიციატივა ბავშვებზე სოციალური ქსელების მავნე გავლენას უკავშირდება – კიბერბულინგიდან დაწყებული, დამოკიდებულებისა და დაბალი თვითშეფასების ჩამოყალიბებით დამთავრებული. დანიაში უკვე მოქმედებს მკაცრი წესები 13 წლამდე ბავშვებისთვის, თუმცა ზღვარის 15 წლამდე აწევა ტვინის განვითარებაზე ჩატარებულ კვლევებს ეფუძნება.
ექსპერტები ინიციატივას ახლახან ჩატარებული კვლევების შედეგებსაც უკავშირებენ. ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის (ОЭСР) 2025 წლის ანგარიშის მიხედვით, დანიელი ბავშვები ყოველდღიურად, საშუალოდ 3 საათს სოციალურ ქსელებში ატარებენ, რაც 2020 წელთან შედარებით, 20%-ით მეტია. ანგარიშის მონაცემებით, ეს მოზარდებში დეპრესიის შემთხვევებს 30%-ით ზრდის.
„მტკიცებულებებზე თვალს ვერ დავხუჭავთ. სოციალური ქსელები შესაძლებლობებს იძლევა, მაგრამ ბავშვებისთვის რისკები ძალიან მაღალია. ეს აკრძალვა მშობლებს დაეხმარება, რომ შვილების ციფრული ცხოვრება უფრო მეტად გააკონტროლონ“ – აღნიშნავს დანიის ციფრული ტექნოლოგიის მინისტრი, მარია ბარტელსი. თუ პარლამენტი მხარს დაუჭერს, კანონი 2025 წლის ბოლოს უნდა მიიღონ.
დანია პირველი ქვეყანა არ არის, რომელიც ასეთ შეზღუდვებს აწესებს. მეზობელ შვედეთში 13 წლამდე ბავშვებისთვის Tik-Tok-ისა და Instagram-ის გამოყენება 2024 წლიდან აკრძალულია. დიდი ბრიტანეთში ამჟამად Age-Assurance პროგრამა მოზრდილთათვის განკუთვნილ აპლიკაციებზე ტესტირებას გადის, ხოლო საფრანგეთი პლატფორმებს სთხოვს, არასრულწლოვნებისთვის წვდომა შეზღუდონ. ევროკავშირში მსგავსი წესები შეიძლება 2027 წლიდან Digital Services Act-ის ფარგლებში სავალდებულო გახდეს.
კანონპროექტის კრიტიკოსები, მათ შორის Meta-ს წარმომადგენლები, ამბობენ, რომ მსგავსი აკრძალვები „რუხ ზონას“ შექმნის – ბავშვები „შემოვლითი გზების“ ძებნას დაიწყებენ, რამაც შეიძლება პრობლემა კიდევ უფრო გაამწვავოს. მშობელთა ჯგუფები კი, პირიქით, ინიციატივას მხარს უჭერენ და აღნიშნავენ, რომ ადრეული აკრძალვა მოზარდობის პერიოდში დამოკიდებულების ჩამოყალიბების რისკს ამცირებს.
„15 წლამდე ბავშვებმა კრიტიკული აზროვნების განვითარება სულ ახლახან დაიწყეს. სოციალური ქსელები თავისი ალგორითმებით, მცდარ ნარატივებს აძლიერებენ, რაც მენტალურ ჯანმრთელობაზე გავლენას ახდენს. თუმცა ბალანსი მნიშვნელოვანია და აკრძალვამ საგანმანათლებლო მასალებზე წვდომას ხელი არ უნდა შეუშალოს “ -ამბობს კოპენჰაგენის უნივერსიტეტის ფსიქოლოგი, დოქტორი ანა ნილსენი.
კანონის ამოქმედებამ შეიძლება გლობალურ პლატფორმებზე გავლენა მოახდინოს. სპეციალისტები ვარაუდობენ, რომ დანიის მაგალითს ევროკავშირის სხვა ქვეყნებიაც მიჰყვებიან, მშობლებისთვის კი ეს ციფრული წიგნიერების უფრო აქტიურ განვითარებას და ბავშვების ონლაინ-ცხოვრებაში უფრ გაძლიერებულ მონაწილეობას ნიშნავს.
ასევე დაგაინტერესებთ
