შოკოლადი მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე საყვარელი დესერტია. მიუხედავად იმისა, რომ მას ყოველდღიურად მილიონობით ადამიანი მიირთმევს, ბევრმა არ იცის, რამდენად საინტერესო ისტორია და უნიკალური თავისებურებები აქვს. შოკოლადის საერთაშორისო დღესთან დაკავშირებით გთავაზობთ 10 ფაქტს, რომელიც, შესაძლოა, აქამდე არ გსმენიათ.
1. შოკოლადი თავდაპირველად სასმელი იყო
დღეს შოკოლადს ფილების, კანფეტებისა თუ დესერტების სახით ვხვდებით, თუმცა მისი ისტორია სრულიად სხვაგვარად დაიწყო. დაახლოებით 3 000 წლის წინ ოლმეკები, მოგვიანებით კი მაიასა და აცტეკების ცივილიზაციები კაკაოს მარცვლებისგან ამზადებდნენ მწარე, ქაფიან სასმელს, რომელსაც სხვადასხვა სანელებელს – მათ შორის ჩილის წიწაკასა და ვანილს უმატებდნენ.
იმ პერიოდში შაქარი ამერიკის კონტინენტზე ჯერ არ გამოიყენებოდა, ამიტომ სასმელი საკმაოდ მწარე იყო. კაკაოს სასმელი ყოველდღიური პროდუქტი არ ყოფილა – მას ძირითადად რელიგიურ ცერემონიებზე, სამეფო წრის წარმომადგენლებისთვის ან განსაკუთრებული შემთხვევების დროს ამზადებდნენ.
2. კაკაოს მარცვლები ერთ დროს ნამდვილი ფული იყო
კაკაოს იმდენად დიდი ღირებულება ჰქონდა, რომ მაიასა და აცტეკების ცივილიზაციებში მისი მარცვლები გადახდის საშუალებად გამოიყენებოდა. ისტორიული წყაროების მიხედვით, გარკვეული რაოდენობის კაკაოს მარცვლებით შესაძლებელი იყო საკვების, ტანსაცმლის, შინაური ცხოველების ან სხვადასხვა საყოფაცხოვრებო ნივთის შეძენა.
ზოგი მკვლევარი აღნიშნავს, რომ არსებობდა შემთხვევებიც, როდესაც მარცვლებს აყალბებდნენ – ცარიელ ნაჭუჭებს მიწით ან სხვა მასალით ავსებდნენ. ეს კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რამდენად ფასეული იყო კაკაო იმდროინდელ საზოგადოებაში.
3. თეთრი შოკოლადი ტექნიკურად შოკოლადად არ ითვლება
თეთრი შოკოლადი მზადდება კაკაოს კარაქის, რძის ფხვნილისა და შაქრისგან, თუმცა მასში არ არის კაკაოს მყარი ნაწილები, რომლებიც შოკოლადს დამახასიათებელ ფერსა და გემოს აძლევს.
სწორედ ამიტომ, საკვების სტანდარტების მიხედვით, ბევრ ქვეყანაში თეთრი შოკოლადი კლასიკურ შოკოლადად არ განიხილება. მიუხედავად ამისა, კაკაოს კარაქის შემცველობის გამო მას მაინც შოკოლადის ოჯახს მიაკუთვნებენ და მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ ტკბილეულად რჩება.
4. შავი შოკოლადი ყველაზე სასარგებლოდ მიიჩნევა
თუ შოკოლადის ზომიერად მიღებაზე ვსაუბრობთ, სპეციალისტები ყველაზე ხშირად შავ შოკოლადს ასახელებენ. მაღალი კაკაოს შემცველობის (70% ან მეტი) შოკოლადი მდიდარია ფლავონოიდებითა და ანტიოქსიდანტებით, რომლებიც ორგანიზმს უჯრედების დაზიანებისგან იცავს.
კვლევები მიუთითებს, რომ ზომიერი რაოდენობით შავი შოკოლადის მიღება შესაძლოა დადებითად აისახოს გულ-სისხლძარღვთა სისტემაზე, არტერიულ წნევასა და სისხლის მიმოქცევაზე. თუმცა ისიც უნდა გვახსოვდეს, რომ შოკოლადი მაინც მაღალკალორიული პროდუქტია და მისი ჭარბი მოხმარება რეკომენდებული არ არის.
5. შოკოლადი შინაური ცხოველებისთვის შეიძლება მომაკვდინებელიც იყოს
ადამიანის ორგანიზმი შოკოლადში არსებულ თეობრომინს მარტივად ამუშავებს, თუმცა ძაღლებსა და კატებს ეს ნივთიერება გაცილებით ნელა გამოაქვთ ორგანიზმიდან.
შედეგად, შოკოლადის მცირე რაოდენობამაც კი შეიძლება გამოიწვიოს ღებინება, გულის რიტმის დარღვევა, კრუნჩხვები და მძიმე შემთხვევებში – სიკვდილიც. განსაკუთრებით საშიშია შავი და საცხობი შოკოლადი, რადგან მათში თეობრომინის კონცენტრაცია ყველაზე მაღალია.
6. ერთი ფილა შოკოლადის დასამზადებლად ასობით კაკაოს მარცვალია საჭირო
კაკაოს ნაყოფში საშუალოდ 20-დან 60-მდე მარცვალია. მარცვლები ჯერ ფერმენტაციას, შემდეგ გაშრობას, შეწვასა და დაფქვას გადის, რის შემდეგაც შოკოლადის წარმოებაში გამოიყენება.
ერთი კილოგრამი შოკოლადის დასამზადებლად საშუალოდ 300-დან 600-მდე კაკაოს მარცვალია საჭირო. აღსანიშნავია ისიც, რომ კაკაოს ნაყოფი სხვა ხილისგან განსხვავებით პირდაპირ ხის ტანზე და მსხვილ ტოტებზე იზრდება, რაც მას განსაკუთრებულ იერს ანიჭებს.
7. კაკაოს ხე ნაყოფს მხოლოდ რამდენიმე წლის შემდეგ იძლევა
კაკაოს ხის გაზრდა საკმაოდ ხანგრძლივი პროცესია. მისი დარგვიდან პირველი ნაყოფის მისაღებად საშუალოდ 3-დან 5 წლამდეა საჭირო, ხოლო სრულყოფილ მოსავალს უფრო გვიან აღწევს.
მიუხედავად იმისა, რომ კაკაოს ხე დაახლოებით 100 წლამდე ცოცხლობს, კომერციულად ყველაზე პროდუქტიული მხოლოდ სიცოცხლის პირველი 20–25 წელია. სწორედ ამიტომ კაკაოს პლანტაციები მუდმივ განახლებასა და განსაკუთრებულ მოვლას საჭიროებს.
8. შვეიცარია შოკოლადის ერთ-ერთი მსოფლიო დედაქალაქია
შვეიცარია მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ შოკოლადის მწარმოებელ ქვეყნად ითვლება. სწორედ აქ შეიქმნა რძიანი შოკოლადის პირველი წარმატებული რეცეპტები, ხოლო ისეთი ბრენდები, როგორებიცაა Lindt, Toblerone და Cailler, დღეს უკვე მსოფლიო ბაზრის ნაწილია.
სტატისტიკის მიხედვით, შვეიცარიაში ერთ სულ მოსახლეზე საშუალოდ 10 კილოგრამზე მეტ შოკოლადს მოიხმარენ წელიწადში, რაც მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია.
9. შოკოლადი კოსმოსშიც მოხვდა
შოკოლადი ენერგიის მაღალი შემცველობის გამო ასტრონავტების რაციონშიც არაერთხელ გამოუყენებიათ. „აპოლო 15“-ის მისიის ეკიპაჟს 1971 წელს საკვებ მარაგში შოკოლადიც ჰქონდა.
დღესაც სხვადასხვა კოსმოსურ მისიაზე შოკოლადის შემცველი ენერგეტიკული ბატონები პოპულარული არჩევანია, რადგან მცირე წონაში დიდი რაოდენობით ენერგიას შეიცავს და ხანგრძლივი მისიების დროს მოსახერხებელი საკვებია.
10. შოკოლადის საერთაშორისო დღე 7 ივლისს აღინიშნება
მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში 7 ივლისი შოკოლადის საერთაშორისო დღედ ითვლება. გავრცელებული ვერსიის თანახმად, ეს თარიღი უკავშირდება XVI საუკუნეში კაკაოსა და შოკოლადის ევროპაში გავრცელებას.
ამ დღეს სხვადასხვა ქვეყანაში იმართება დეგუსტაციები, ფესტივალები, მასტერკლასები და საქველმოქმედო ღონისძიებები, სადაც წარმოდგენილია როგორც ტრადიციული, ისე უჩვეულო შოკოლადის სახეობები. ბევრი ბრენდი ამ დღეს სპეციალურ კოლექციებსა და ფასდაკლებებსაც სთავაზობს მომხმარებლებს.
ერთი შეხედვით უბრალო ტკბილეული, სინამდვილეში კი შოკოლადი მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის, კულტურისა და მეცნიერების ნაწილია. სწორედ ამიტომ მისი თითოეული ნატეხი გაცილებით მეტს გვიყვება, ვიდრე მხოლოდ ტკბილ გემოს.
