24 აგვისტო საქართველოში კონსტიტუციის დღეა – თარიღი, რომელიც ქვეყნის უახლეს ისტორიაში ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მოვლენას უკავშირდება. სწორედ 1995 წლის 24 აგვისტოს საქართველოს პარლამენტმა ქვეყნის მოქმედი კონსტიტუცია მიიღო. თუმცა კონსტიტუციური ისტორია ამ თარიღზე გაცილებით ადრე იწყება – პირველი ქართული კონსტიტუცია ჯერ კიდევ 1921 წელს შეიქმნა და მასში იმ პერიოდისთვის საკმაოდ პროგრესული არაერთი ჩანაწერი გვხვდება.
წარმოგიდგენთ 7 ფაქტს საქართველოს კონსტიტუციის შესახებ, რომლებიც შესაძლოა აქამდე არ იცოდით.
საქართველოს პირველი კონსტიტუცია 1921 წელს მიიღეს
საქართველოს პირველი კონსტიტუცია 1921 წლის 21 თებერვალს საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამფუძნებელმა კრებამ მიიღო.
დოკუმენტი 1918 წლის 26 მაისს მიღებული საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტის პრინციპებს ეფუძნებოდა და ქვეყნის პოლიტიკურ წყობად დემოკრატიულ რესპუბლიკას განსაზღვრავდა.
1921 წლის კონსტიტუცია 17 თავისა და 149 მუხლისგან შედგებოდა. იმ პერიოდისთვის ის პროგრესულ დოკუმენტად მიიჩნეოდა და მოქალაქეთა უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის არაერთ მნიშვნელოვან გარანტიას შეიცავდა.
კონსტიტუცია მაშინ მიიღეს, როცა თბილისთან ბრძოლა მიმდინარეობდა
1921 წლის 21 თებერვალი საქართველოს ისტორიაში მხოლოდ კონსტიტუციის მიღების თარიღი არ ყოფილა. სწორედ იმ დღეებში ქართული შეიარაღებული ძალები თბილისის მისადგომებთან რუსეთის არმიას ებრძოდნენ.
მიუხედავად მძიმე სამხედრო ვითარებისა, დამფუძნებელმა კრებამ მუშაობა არ შეწყვიტა და ქვეყნის პირველი კონსტიტუცია თბილისში გამართულ სხდომაზე მიიღო.
რამდენიმე დღეში, 25 თებერვალს, წითელმა არმიამ თბილისი დაიკავა, რის შემდეგაც საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის არსებობა შეწყდა.
1921 წლის კონსტიტუცია ქალისა და კაცის თანასწორობას პირდაპირ აღიარებდა
დღეს გენდერული თანასწორობის შესახებ საუბარი თანამედროვე დემოკრატიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნაწილია, თუმცა საინტერესოა, რომ ამის შესახებ საქართველოს პირველ კონსტიტუციაშიც მკაფიო ჩანაწერი არსებობდა.
1921 წლის კონსტიტუციის 39-ე მუხლის დადგენილებით, ქალი და მამაკაცი თანასწორი იყვნენ პოლიტიკურ, სამოქალაქო, ეკონომიკურ და საოჯახო უფლებებში.
საქართველოში სიკვდილით დასჯა 1921 წლის კონსტიტუციით გაუქმდა
კიდევ ერთი დეტალი, რომელიც შესაძლოა ბევრისთვის მოულოდნელი იყოს: საქართველოს პირველ კონსტიტუციაში პირდაპირ ეწერა, რომ სიკვდილით დასჯა გაუქმებულია.
ეს ჩანაწერი კონსტიტუციის მე-19 მუხლში იყო მოცემული და ადამიანის უფლებების დაცვის მიმართულებით ერთ-ერთ მნიშვნელოვან დებულებას წარმოადგენდა.
სახელმწიფო და ეკლესია ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი იყო
კონსტიტუციის კიდევ ერთი საინტერესო ჩანაწერი სახელმწიფოსა და ეკლესიის ურთიერთობას ეხებოდა.
142-ე მუხლი ადგენდა, რომ სახელმწიფო ეკლესიისგან განცალკევებული და დამოუკიდებელი უნდა ყოფილიყო, მომდევნო მუხლში ნათქვამი იყო, რომ არც ერთ სარწმუნოებას უპირატესობა არ ჰქონდა.
ამავე კონსტიტუციაში ასევე განსაზღვრული იყო რელიგიის თავისუფლებასთან დაკავშირებული სხვა პრინციპები.
1995 წლის კონსტიტუცია 24 აგვისტოს მიიღეს, თუმცა ხელი მოგვიანებით მოეწერა
დღეს კონსტიტუციის დღეს სწორედ 24 აგვისტოს აღვნიშნავთ, რადგან 1995 წლის ამ დღეს საქართველოს პარლამენტმა ქვეყნის ახალი კონსტიტუცია მიიღო.
თუმცა საინტერესო დეტალია, რომ მისი საზეიმო ხელმოწერა იმავე დღეს არ მომხდარა. თავდაპირველად ხელმოწერის ცერემონია 25 აგვისტოს იყო დაგეგმილი, თუმცა იმ დღეს სახელმწიფო მეთაურზე განხორციელებული ტერაქტის გამო ღონისძიება ვერ გაიმართა. საბოლოოდ, კონსტიტუციის ხელმოწერის ცერემონია 1995 წლის 17 ოქტომბერს ჩატარდა.
კონსტიტუციის დედანი, რომელსაც პარლამენტისა და სახელმწიფო საკონსტიტუციო კომისიის წევრების ხელმოწერები ახლავს, დღეს სახელმწიფო არქივში ინახება.
კონსტიტუცია წლების განმავლობაში არაერთხელ შეიცვალა
1995 წელს მიღებული კონსტიტუცია ზუსტად იმ სახით აღარ მოქმედებს, რა სახითაც ის 31 წლის წინ მიიღეს. წლების განმავლობაში მასში არაერთი ცვლილება და დამატება შევიდა, მათ შორის მნიშვნელოვანი საკონსტიტუციო ცვლილებები განხორციელდა 2017–2018 წლებში.
ცვლილებები ქვეყნის პოლიტიკური სისტემის, ხელისუფლების სხვადასხვა შტოს უფლებამოსილებებისა და საარჩევნო წესების საკითხებსაც შეეხო.
შესაბამისად, კონსტიტუცია არ არის უცვლელი დოკუმენტი – ის ქვეყნის პოლიტიკური და სამართლებრივი განვითარების პარალელურად იცვლებოდა.
ასევე დაგაინტერესებთ:
