სამყაროში, სადაც 2 მთვარე და 9 მზე არსებობს, სადაც სპილოები დაფრინავენ და ცისარტყელაზე გვირილები ხარობენ – აქ მთავარი პერსონაჟი მეგობრობა და სიკეთეა. ამ სამყაროში ერთხელ ყველას გვირბენია და ჩვენს საყვარელ ზღაპრის გმირებთან ერთად, ჩაის სმის რიტუალიც მოგვიწყვია. ამ ფერადოვანი წარმოდგენების განმსაზღვრელი ხშირ შემთხვევაში ის ილუსტრაციები ხდებიან, რომლებიც ჩვენს პირველ შეხებას ლიტერატურასთან უფრო ფერადსა და ჯადოსნურს ხდიან. და ვინ იცის, იქნებ ჩვენს მკითხველად ჩამოყალიბებაშიც სწორედ ეს ილუსტრაციები თამაშობენ ერთ-ერთ გადამწყვეტ როლსაც. ვინ იცის?! ილუსტრაციები ტექსტის მხატვრული აქსესუარია, ერთგვარი მინიშნებაა იმისა, თუ რა ჩაიფიქრა ავტორმა, სად იმოგზაურა, რომელ ცას შეეხო ხელით და რომელი ზღვის ფსკერიდან მოიტანა ამბავი, ამბავი, რომელმაც შემდეგ ჩვენს გონებაში ძვრები და დიდი გადატრიალებები მოახდინა. დღეს მე გიამბობთ ამბავს, თუ როგორ ქმნიან ჯადოსნურ სამყაროებს და რა გზას გადის ილუსტრაცია ესკიზიდან ფინალურ ობიექტამდე. ამ ამბის გზამკვლევი კი ილუსტრატორი, თათია ნადარეიშვილი იქნება.
თუ გახსოვს ბავშვობის ის ყველაზე გამორჩეული წიგნი, რომლის ილუსტრაციებიც შენს გონებაში სამუდამოდ აღიბეჭდა?
ჩვენს ბავშვობაში, სამწუხაროდ, არ იყო ბევრი ილუსტრირებული წიგნი და ცალკე ამ პროფესიის შესახებ არც ვიცოდი. თუმცა მაინც არის ერთი ასეთი – განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს ჩემს მეხსიერებაში მურმან ლებანიძის საბავშვო პოემების კრებულს. თენგიზ მირზაშვილის ილუსტრირებული იყო მარტივი და გრაფიკული ილუსტრაციები ჰქონდა გაკეთებული. ამ წიგნს მამა დილაობით საწოლში გვიკითხავდა და ამიტომ განსაკუთრებულად მიყვარს დღემდე.
როგორია ილუსტრაციებზე მუშაობის პროცესი და როგორ ახერხებ ისტორიის მოყოლას ნახატებით?
ჩემი სამუშაო პროცესი სხვადასხვანაირია, იმაზეა დამოკიდებული, თუ რაზე ვმუშაობ. ერთი მიმართულებაა, როცა ჩემს საკუთარ ისტორიაზე ვმუშაობ და ტექსტსაც და ილუსტრაციებსაც მე ვაკეთებ. ამ დროს ჯერ იდეით და ტექსტით ვიწყებ, შემდეგ ვაკეთებ სთორიბორდს, ანუ ყველა განშლის ჩანახატს და შემდეგ ვარჩევ ილუსტრაციის ტექნიკას. ხატვა და დიზაინი ბოლო და მნიშვნელოვანი ეტაპია. მთავარი ამბის თხრობაა – ილუსტრაცია და ტექსტი, უბრალოდ, ამბის თხრობის იარაღებია. ვარჩევ ხოლმე, რა დაიხატოს და რა დაიწეროს, რომ ამბავი სრულყოფილად და საინტერესოდ მივიდეს ადრესატამდე. სხვაა, როცა სხვა ავტორის ტექსტს ვასურათებ, ან ყდის დიზაინს ვაკეთებ წიგნისთვის. აუცილებლად ყურადღებით ვკითხულობ ტექსტს და მერე ვიწყებ დასახატი ეპიზოდების გამორჩევას, შესაბამისი ტექნიკის ძებნას და ხატვას. ვფიქრობ, რა დამატებითი დეტალის შეტანა შეუძლია ილუსტრაციას თხრობის პროცესში, რით დავეხმარები ავტორს.
როგორ ფიქრობ, ვინ არის ის ერთი მთავარი გმირი, რომელიც ყველა საბავშვო წიგნის ილუსტრაციაში ჩნდება ხოლმე?
აქ შეიძლება ორი მიმართულებით წავიდეთ, ერთი უფრო კონკრეტულად – მართლაც არსებობენ ისეთი პერსონაჟები, კონკრეტული ცხოველები ან არსებები, მაგალითად, მელა, თაგუნა, ფერია ან ჯადოქარი – არსებები, ვინც ბავშვებს განსაკუთრებულად უყვართ და მეორე, უფრო ზოგადი – მეგობარი. მეგობარი შეიძლება იყოს ნებისმიერი არსება და მას საბავშვო წიგნებში ყველაზე ხშირად შეხვდებით. მეგობარი, რომელიც მთავარ გმირს გასაჭირში ეხმარება, ცხოვრებას უხალისებს, ან მთლიანად ისტორია შეიძლება მეგობრის პოვნაზე იყოს. თუ ყველაზე ცნობილ საბავშვო წიგნებს გაიხსენებთ, მიხვდებით, რასაც ვგულისხმობ.
ახერხებს თუ არა ილუსტრირებული წიგნები ბავშვისთვის იმ ჯადოსნური კარის გაღებას, რომელსაც ლიტერატურის საოცარ სამყაროში მივყავართ?
რასაკვირველია! მე ყოველთვის ვამბობ, რომ ამას მხოლოდ ილუსტრირებული წიგნი ახერხებს. ბავშვის მკითხველად ჩამოყალიბება გაცილებით ადრე ხდება, ვიდრე ის კითხვას ისწავლის. თუ ბავშვს მაშინ მივაწვდით წიგნს პირველად, როცა კითხვას იწყებს, დიდი შანსია, მისი გამოცდილება არ იყოს პოზიტიური. დასაწყისში კითხვის სწავლა რთულია და რუტინულ შრომას მოითხოვს, ასონიშნების ამოცნობა ღლით ხოლმე ბავშვებს, ამიტომ ამ მომენტისთვის მათი ინტერესი უკვე საკმარისად უნდა იყოს გაღვივებული. წიგნთან ურთიერთობა ბავშვმა აუცილებლად რამდენიმე თვის ასაკიდან უნდა დაიწყოს. არსებობს წიგნები მარტივი ფორმებით და ფერებით, ტექსტის გარეშე, აბაზანის წიგნები, სათამაშო წიგნები და ა.შ. 8-9 თვის ასაკში უკვე უნდა ვუკითხავდეთ ბავშვებს პატარა ილუსტრირებულ წიგნებს. შესაძლოა ბავშვმა ამბავი მთლიანად ვერ აღიქვას, მაგრამ აუცილებლად ინტერესით ისმენს და ილუსტრაციებში ნაცნობ ობიექტებს პოულობს. ამ პროცესით ძალიან ერთობიან, ეს პირადი გამოცდილებითაც ვიცი.
რომელია შენი ყველაზე საყვარელი პროექტი, რომელზეც გიმუშავია?
ჩემთვის ყველა პროექტი თავისებურად საყვარელი და ძვირფასია, რადგან თუ თემა არ მაინტერესებს, ძალიან გამიჭირდება მასზე მუშაობა. მრავალფეროვნებაც ძალიან მიყვარს, თუ ზოგჯერ წიგნის იოლუსტრაციებზე ვმუშაობ, შეიძლება სხვა დროს რაიმე საინტერესო გამოფენა იყოს ჩემი ინტერესის საგანი, სადაც ნახატის გარდა სამგანზომილებიანი ობიექტებიც იქნება. ან კომიქსი, ან რამე სხვა. თუმცა ყველაზე ძვირფასი ალბათ დღემდე ჩემი სულ პირველი წიგნია – „სახლი“ – ასე ჰქვია და ჩემი ბავშვობის სახლსა და მის ბინადრებზეა. ამ წიგნმა ჩემზე დიდი გავლენა მოახდინა და ძალიან რთული სიტუაციიდან გამომიყვანა. ამ წიგნმა მაჩვენა ჩემი პროფესიის მთავარი სიძლიერე – შეიძლება ირგვლივ ყველაფერი ძალიან ცუდად იყოს, მაგრამ შენ შეგიძლია აიღო ფურცელი, ფანქარი და მოჰყვე შენს ამბავს, მერე კი თავისუფლად ამოისუნთქო.
ტექსტი: თაკო დარახველიძე
ფოტო: ალექსეი სეროვი
