ზაფხული ბევრისთვის წლის ყველაზე საყვარელი სეზონია. ზღვა, აუზი, პიკნიკები, ლაშქრობები, ფესტივალები და საღამოები ღია ცის ქვეშ – თითქოს ყველაფერი იდეალური დასვენებისთვისაა შექმნილი. თუმცა, სწორედ ამ დროს იზრდება ჯანმრთელობისთვის ისეთი საფრთხეების რისკიც, რომლებიც ერთი შეხედვით უმნიშვნელოდ გვეჩვენება.
კოღოს უბრალო ნაკბენი, ტყიდან წამოღებული ტკიპა ან რამდენიმე საათით მზეზე დარჩენა ზოგჯერ საკმაოდ სერიოზულ პრობლემად იქცევა. ამ რისკების უმეტესობის თავიდან აცილება ძალიან მარტივია, თუ რამდენიმე ძირითად წესს დავიცავთ.
კოღოები – რატომ გვკბენენ ზოგს უფრო ხშირად?
ალბათ შეგიმჩნევიათ, რომ მეგობრების წრეში ყოველთვის არის ადამიანი, რომელსაც კოღოები ყველაზე ხშირად კბენენ. მეცნიერები ამბობენ, რომ ეს შემთხვევითი სულაც არ არის.
კოღოებს იზიდავთ ნახშირორჟანგი, რომელსაც სუნთქვისას გამოვყოფთ, სხეულის ტემპერატურა, ოფლის შემადგენლობა და გარკვეული სუნები, რომლებსაც კანი გამოყოფს. კვლევების მიხედვით, სისხლის O ჯგუფის მქონე ადამიანებს კოღოები შედარებით ხშირად ესხმიან თავს, თუმცა ეს ერთადერთი განმსაზღვრელი ფაქტორი არ არის.
კოღოს ნაკბენი უმეტეს შემთხვევაში მხოლოდ ქავილსა და შეშუპებას იწვევს, მაგრამ მსოფლიოში ეს მწერები ყველაზე საშიშ ცხოველებადაც მიიჩნევიან, რადგან სხვადასხვა ქვეყანაში მალარიას, დენგეს ცხელებას, ზიკას ვირუსსა და დასავლეთ ნილოსის ცხელებას ავრცელებენ. საქართველოში ამ დაავადებების ფართომასშტაბიანი გავრცელება არ ფიქსირდება, თუმცა მოგზაურობისას, განსაკუთრებით ტროპიკულ ქვეყნებში, განსაკუთრებული სიფრთხილეა საჭირო.
როგორ შევამციროთ კოღოს ნაკბენის რისკი?
- გამოიყენეთ DEET-ის, პიკარიდინის ან ლიმონის ევკალიპტის ზეთის შემცველი რეპელენტები;
- საღამოს საათებში ჩაიცვით გრძელსახელოიანი ტანსაცმელი;
- თუ ბუნებაში რჩებით, გამოიყენეთ კოღოს ბადეები;
- არ დატოვოთ ეზოში ან აივანზე წყლით სავსე ჭურჭელი – კოღოები სწორედ ასეთ ადგილებში მრავლდებიან;
- სახლში ფანჯრებზე დამონტაჟებული ბადეები ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტური დაცვის საშუალებაა.
ტკიპა – პატარა პარაზიტი, რომელსაც დიდი პრობლემის შექმნა შეუძლია
თუ ზაფხულში ხშირად დადიხართ ტყეში, მთაში ან უბრალოდ პარკში ბალახიან ადგილებში, ტკიპებთან შეხვედრის ალბათობაც იზრდება.
ტკიპა არ ხტება და არ დაფრინავს. ის ბალახზე ან ბუჩქზე ელოდება მასპინძელს და სხეულზე მოხვედრის შემდეგ ცდილობს კანს მიეკრას. მისი ნაკბენი ხშირად უმტკივნეულოა, რის გამოც ბევრმა შესაძლოა რამდენიმე საათის ან დღის შემდეგაც კი აღმოაჩინოს.
ტკიპები ზოგიერთ რეგიონში ლაიმის დაავადებისა და ტკიპისმიერი ენცეფალიტის გადამტანები არიან. საქართველოში ლაიმის დაავადების შემთხვევები ფიქსირდება, ამიტომ ექიმები ტკიპის ნაკბენის უგულებელყოფას არ გვირჩევენ.
ბუნებიდან დაბრუნების შემდეგ აუცილებლად:
- ყურადღებით დაათვალიერეთ მთელი სხეული;
- შეამოწმეთ თმის ძირები;
- დაათვალიერეთ ყურების უკან, იღლიებში, მუხლების უკან და საზარდულის მიდამო;
- გარეთ ნატარები ტანსაცმელი გარეცხეთ;
- თუ შესაძლებელია, მიიღეთ შხაპი.
თუ ტკიპა სხეულზე აღმოაჩინეთ, ის პინცეტით ფრთხილად უნდა მოაცილოთ, ისე რომ რაც შეიძლება ახლოს დაიჭიროთ კანთან. შემდეგ ადგილი საპნითა და წყლით ან ანტისეპტიკით დაამუშავეთ.
ექიმთან მიმართვა აუცილებელია, თუ რამდენიმე დღეში განვითარდა:
- წრიული სიწითლე;
- მაღალი ტემპერატურა;
- კუნთებისა და სახსრების ტკივილი;
- ძლიერი სისუსტე;
- თავის ტკივილი.
:max_bytes(150000):strip_icc()/Health-GettyImages-2199651477-6397140997c54b59aac9e19ada4cab81.jpg)
მზის დამწვრობა – მხოლოდ სიწითლე არ არის
ბევრი ფიქრობს, რომ მზეზე გარუჯვა ჯანმრთელობისთვის სასარგებლოა, თუმცა ულტრაიისფერი სხივების ჭარბი ზემოქმედება კანისთვის სერიოზული საფრთხეა.
მზის დამწვრობა კანის უჯრედების დაზიანებაა. პირველივე დამწვრობა ზრდის მომავალში კანის კიბოს განვითარების რისკს, ხოლო განმეორებითი დამწვრობები კანის ნაადრევ დაბერებას, ნაოჭების გაჩენასა და პიგმენტურ ლაქებს იწვევს.
განსაკუთრებით მაღალია UV გამოსხივება 10:00-დან 16:00 საათამდე. ამ დროს ჩრდილშიც კი შესაძლებელია კანის დაზიანება, რადგან სხივები ქვიშიდან, წყლიდან და ბეტონის ზედაპირიდან აირეკლება.
მზისგან დაცვის მთავარი წესები
- გამოიყენეთ ფართო სპექტრის SPF 30 ან SPF 50 მზისგან დამცავი საშუალება;
- კრემი წაისვით მზეზე გასვლამდე დაახლოებით 15–30 წუთით ადრე;
- განაახლეთ ყოველ ორ საათში ერთხელ და ცურვის შემდეგ;
- ატარეთ ფართოფარფლებიანი ქუდი;
- გამოიყენეთ UV ფილტრიანი მზის სათვალე;
- დალიეთ ბევრი წყალი, რადგან სიცხეში ორგანიზმი სწრაფად კარგავს სითხეს.
#OK! Health&Beauty – მზისგან დაცვა, ჯანსაღი რუჯი და კანის დატენიანება PSP-გან
სიცხის დარტყმა
მაღალი ტემპერატურის დროს ორგანიზმი შესაძლოა ვეღარ ახერხებდეს სხეულის გაგრილებას. ამის შედეგად ვითარდება სითბური გამოფიტვა ან სიცხის დარტყმა, რომელიც გადაუდებელ სამედიცინო მდგომარეობად ითვლება.
სიმპტომებია:
- ძლიერი თავის ტკივილი;
- თავბრუსხვევა;
- გულისრევა;
- აჩქარებული პულსი;
- დაბნეულობა;
- სხეულის ძალიან მაღალი ტემპერატურა.
ასეთ დროს ადამიანი დაუყოვნებლივ უნდა გადაიყვანოთ გრილ ადგილას, მიაწოდოთ წყალი (თუ გონზეა) და გამოიძახოთ სასწრაფო დახმარება.
ზაფხულის პირველადი დახმარების ჩანთა
თუ ხშირად მოგზაურობთ ან ბუნებაში ატარებთ დროს, სასურველია თან გქონდეთ:
- მზისგან დამცავი კრემი;
- მწერების საწინააღმდეგო რეპელენტი;
- ანტისეპტიკური ხსნარი;
- პინცეტი ტკიპის მოსაცილებლად;
- ალერგიის საწინააღმდეგო საშუალება (ექიმის რეკომენდაციით);
- დამწვრობის დამამშვიდებელი გელი;
- წყლის ბოთლი.
საინტერესო ფაქტები
- მსოფლიოში ყოველწლიურად მილიონობით ადამიანი ავადდება კოღოებით გადატანილი დაავადებებით, რის გამოც კოღო ყველაზე მომაკვდინებელ ცხოველად მიიჩნევა.
- ტკიპას შეუძლია კანზე რამდენიმე დღე დარჩეს ისე, რომ ადამიანმა მისი არსებობა საერთოდ ვერ იგრძნოს.
- ღრუბლიან ამინდშიც ულტრაიისფერი სხივების დაახლოებით 80% დედამიწამდე აღწევს, ამიტომ მზისგან დაცვა მხოლოდ მზიან დღეებში არ არის საჭირო.
- წყალი, ქვიშა და თოვლი UV სხივებს ირეკლავს, რაც დამწვრობის რისკს კიდევ უფრო ზრდის.
ზაფხული დასვენებისა და ახალი შთაბეჭდილებების სეზონია, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ჯანმრთელობაზე ზრუნვა მეორე პლანზე უნდა გადავწიოთ. რამდენიმე მარტივი ჩვევა – მზისგან დამცავი კრემის გამოყენება, რეპელენტის ტარება, ბუნებაში გასვლის შემდეგ სხეულის დათვალიერება და საკმარისი რაოდენობით წყლის მიღება – დაგეხმარებათ, ზაფხულის დღეები უსიამოვნო სიურპრიზების გარეშე გაატაროთ.
ასევე დაგაინტერესებთ
#OK! ზაფხულის გემო ერთ ჭიქაში – ყველაზე პოპულარული სასმელები და მათი ისტორია
