წყალტუბოდან ქუთაისში მიმავალო ქარო…
ქარი პირველი
საოცნებოა ქუთაისი საფირონ ქარში,
ქალაქის სახე უცნაურობს მრავალ პირბადით.
ვალერიან გაფრინდაშვილი. „ქუთაისი ქარში“
იმ დღეს შატალოზე გავიპარეთ. გადაწყვეტილება სკოლის ეზოში დილის გამამხნევებელი ვარჯიშის დროს მივიღეთ. ეზოდანვე ნაწილ-ნაწილ გავილალეთ და გაკვეთილების ნაცვლად გორაზე, პარკისკენ მიმავალ საბაგიროსთან აღმოვჩნდით. მაისის მზიანი და ქარიანი დღე იყო. ჰაერში გამოკიდებული საბაგიროს წითელ ჯიხურს ქარი ხის ტოტიდან მოსაწყვეტად გამზადებულ ბლის კუნწულასავით აქანავებდა. ქარის ეს აქეთ-იქით ქრიალი კიდევ უფრო გვამხიარულებდა. სხვანაირი ჩანდა საბაგიროს ფანჯრებიდან დანახული ქალაქი. თითქოს ისიც ჩვენთან ერთად ირწეოდა მარჯვნივ-მარცხნივ და თან მოჰყვებოდა რიონის ტალღების მიქცევ-მოქცევაც. კარუსელებიც ამ ქარიან რიტმში ტრიალებდნენ და ჩვენი ხმებიც ქალაქის ყოველ კუთხეს მხიარულ ექოდ ეხლებოდა.
და მაშინ ვთქვი – მოდი, რუკა შევადგინოთ, ამ ქალაქში რა ადგილებიც გვიყვარს, მოვნიშნოთ, ქარს მივცეთ და მივყვეთ, საითაც წაგვიღებს. ასე დავხატეთ რუკა და მოვნიშნეთ ტერიტორია. ქარმა და საბაგირომ ისევ ქვემოთ ჩაგვიყვანა, მერე ქვის გრძელ და მწვანეში ჩაფლულ კიბეს ავუყევით ბაგრატის ტაძრისკენ. ტაძრის შუაგულში დავდექით და მის მაღალ, ლურჯი ცით გადახურულ თაღებს ავხედეთ. მახსოვს, თავდავიწყებით ვტრიალებდი, ქარი სკოლის ფორმას მიფრიალებდა და ვიყავი სავსე მზით, ქალაქის წარსულით, ჩვენი ჯერ უცნობი მომავლით და უცნაური, სახელდაურქმეველი ბედნიერებით, დამალვა რომ სჭირდება.
მერე ჩავედით ფრანგების ქუჩაზე, კათოლიკურ ეკლესიასთან. იქ, სადაც ფელიქს ვარლა ხატავდა ქარში გაფრენილ ცხენებს. გამოვედით თეატრთან და ავედით შაუმიანზე. ქვაფენილით მოკირწყლულ ქუჩებში ვიბორიალეთ, რომელიღაცამ ჩვენი სახელები მიაწერა მზისგან ფერგახუნებულ კედელს და ბოლოს ასე მიაფინალა: „დაგენაცვლეთ“. იქიდან პირველ სკოლასთან გავედით და რადგან ბიკენტიას საქაბაბის ფული არ გვქონდა, ოცკაპიკიანები შევაგროვეთ ბრეჟნევას ხაჭაპურისთვის. ერთმანეთს ვუყოფდით ცხელ-ცხელ იმერულ ყველისგულიანებს და უმიზეზოდ, გადაფიჩინებამდე ვიცინოდით. წერეთლის ქუჩიდან ძველ სადგურთან ჩავედით, ასსაფეხურიანი კიბე ასკინკილით ჩავირბინეთ. უკვე აღარ ვუყურებდით რუკას, იქით მივქროდით, საითაც ქარს მივყავდით. მთელი ქალაქი მოვიარეთ, ყველა ხიდი გადავირბინეთ, ვიდრე რომელიღაცამ არ იკითხა – მწვანეყვავილა? და ჩვენც დაუფიქრებლად შევახტით ავტობუსს. უკვე საღამოვდებოდა, მწვანეყვავილაზე რომ ავედით. ქვემოთ რიონის ხეობა ჩანდა, ზემოთ მწვანე ყვავილები შრიალებდნენ. ჩვენ კი საფლავებს შორის დავეხეტებოდით და ვკითხულობდით: იოსებ ოცხელი, ვალერიან მიზანდარი, მელიტონ ბალანჩივაძე, ვასილ ამაშუკელი… და პირველად ვიაზრებდით მარადიული წრებრუნვის მისტერიას საფირონის ქარში.
სახლებში გვიან, დაღამებულზე დავბრუნდით. შეშინებულმა მშობლებმა თავზე ქარბორბალა დაგვიტრიალეს. სკოლაში მასწავლებლებმა დიდხანს არკვიეს შატალოს ინიციატორი და ბუნტისთავი და ბოლოს ყველანი მკაცრად დაგვსაჯეს…
არადა ის ქარიანი გაკვეთილი საუკეთესო იყო ჩვენი მოსწავლეობის ისტორიაში.
ქარი მეორე
„არის ქუთაისში ჰაერის ერთი მოძრაობა: აღარც ქარია უკვე და არც ნიავია ჯერ. გლიცერინის სუნი აქვს, თბილია, უქმია, ზედმეტად ზრდილობიანი, ჩემი ნება რომ იყოს, მე მას ლიზიკო გაბუნიას დავარქმევდი და ქუთაისის პედინსიტუტში ჩავრიცხავდი ფრანგული ენის ფაკულტეტზე უგამოცდოდ“.
რეზო გაბრიაძე. „თეთრი ხიდი“
მამა მხატვარია და მხატვრების ბინაში ვცხოვრობდი. ასე ეძახდნენ მხატვრებისთვის ექსკლუზიური პროექტით აშენებულ ხუთსართულიან სახლს. ერთმანეთში გამავალი ფართო, ნათელი ოთახებით, აივნებითა და მწვანე ეზოთი, სადაც 5 წლის რომ ვიყავი, ეზოს ბავშვებმა პატარა ნაძვები დავრგეთ, ახლა ის ნაძვები სახლის სახურავს ჩრდილავს და მე მიხარია, რომ ის სახლი ისევ ჩემია, როდესაც მოვახერხებ, ჩავალ, დაკეტილ კარს შევაღებ და ქარში დარხეულ ნაძვის რტოებს აივნიდან ხელს ჩამოვართმევ.
მაშინ კი, პატარა რომ ვიყავი, მხატვრების ბინა სამყაროს ცენტრი მეგონა. ყოველ საღამოს სუფრა იშლებოდა ხან ერთ, ხან მეორე მეზობელთან. სოსო და არჩილ ჩოგოვაძეები გიტარაზე უკრავდნენ, გურამ კვიმსაძე იმერულ მელოდიებს შორის უცხოურებს გამოურევდა. ერთ საღამოს კარის მეზობლად მცხოვრებმა ფრანციამ დაგვპატიჟა. ფრანცია ქუთაისის კოლორიტი იყო, მაგრამ მაშინ, ექვსი წლის რომ ვიყავი, ამეების არაფერი გამეგებოდა. ბავშვები ჩვენთვის ვთამაშობდით, თუმცა თამაშს მოვწყდი და იმ კაცთან მივედი, სუფრასთან, ფურცელზე სასაცილო თოჯინებს რომ ხატავდა. „ეს შლაპიანი ვინ არის“- მეთქი, – ვკითხე. „ეს მარშალ დე ფანტიეა“, – მიპასუხა ღიმილით. „ეს შავი კაცი?“ – ვერ ვისვენებდი მე. „ეს ლუი არმსტრონგი“, „ვიცი ეს კაცი!“- გავიხარე, – „ის არის, თოკზე გამობმული რომ ცეკვავს და თოვლს ადნობს“. ასე გავიცანი რეზო გაბრიაძე, მაშინ მხოლოდ მეთოჯინე რომ მეგონა. ხოლო დიდი ხნის მერე, პრემია „საბა“ რომ გადასცეს ლიტერატურაში შეტანილი ღვაწლისთვის ფრანკფურტის სცენაზე, მაყურებლებს შორის ვიჯექი და ისევ იმ პატარა გოგოსავით მიხაროდა, თავის უცნაურ და მშვენიერ სამყაროს რომ მაცნობდა.
რაც შეეხება ნიავს – ლიზიკო გაბუნიას, ყველას ჩვენი გვყავს. ჩემი თბილი ნიავი კი ჩემი ძვირფასი მეგობარი ნინო ღაჭავაა. თბილი და მშვენიერი, ნაზი და სიფრიფანა, გლიცერინის და ყავის სურნელით, ახლა საფიჩხიის სასაფლაოზე ქარში დარხეული ხეების ქვეშ რომ წევს. მაგრამ რამდენჯერაც ჩემს პატარა ქალაქში მოვხვდები, ყოველთვის მხვდება. ქუჩის კუთხეში მელოდება, ქალაქში მონარნარე ნიავის თითებით თმას შემირხევს, მომეფერება, საყურეს გაათამაშებს, გამომხედავს და გაქრება.
ქარი მესამე
მე შენს კალთებზე სიმშვიდეს ვეძებ,
ვეღარ გავუძელ მღელვარე თბილისს,
ახლა თოვლივით ვილევი მზეზე
და მომდევს ქარი შორი აპრილის.
ტერენტი გრანელი. „აღსარება ქუთაისს“
ეს კი მაშინ იყო, ოთხმოცდაათიან წლებში შიმშილით, სიბნელითა და უნივერსიტეტის გაყინულ აუდიტორიებში ლექციებით დაღლილი საახალწლო არდადეგებზე ქუთაისში რომ ჩავედი. სამზარეულოში გამართულ შეშის „პეჩთან“ გავთბი, დედაჩემის უგემრიელესი სადილებით სული მოვითქვი და გამოვიძინე, დილას კი თეთრი თოვლით გადაპენტილი ქალაქი დამხვდა.
მაშინ შეყვარებული ვიყავი. ქუთაისში კი სიყვარული უნდა დამალო. ამიტომ საღამოს ვითომ მეგობართან წავედი, მაგრამ იმ ბიჭს შევხვდი. თოვლსა და ქარში, ჩაბნელებული ქუთაისის ქუჩებში სიარულს შეყვარებულებისთვის, რომლებიც სიყვარულში ერთმანეთსაც კი არ უტყდებიან, არაფერი სჯობს. ჰოდა ჩვენც დავდიოდით, დავდიოდით და რეზო გაბრიაძის გმირებივით ჩვენი გახურებული ფეხისგულებით თოვლს ვადნობდით. ფანტელები თეთრი, წაუკითხავი წერილებივით ცვიოდა ციდან და მე გავიფიქრე, რომ ასეთი უბიწობა, ასეთი სინათლე და ასეთი იისფერი თოვლი მხოლოდ ამ ქალაქში იცის, მაგრამ ადრე თუ გვიან, ეს თოვლიც დადნება, მე ამ ქალაქს დავტოვებ, ჩვენ დავბერდებით და სიყვარულიც წავა… დავსევდიანდი.
„ოცდახუთსა დეკემბერსა ქრისტე იშვა ბეთლემსაო“, – მომესმა ამ დროს მეალილოე ბავშვების სიმღერა. შობის ღამე თენდებოდა. ღრუბლიან ცაზე ცისკრის ვარსკვლავი არ ჩანდა, მაგრამ მაინც ანათებდა, ყველა გზას და ქუჩას და სახლს ანათებდა და მივხვდი, რომ ეს ბავშვები ეზო-ეზო და კარდაკარ ყოველ შობას ივლიან ქუთაისში, ტკბილეულის მოლოდინში წკრიალა ხმებით ასეთივე მონდომებით შემოსძახებენ – „ალათასა ბალათასა, ხელი ჩავყავ კალათასა“; რომ ეს ხან ცივი და ხან თბილი ქარიც ყოველთვის იქროლებს, ჩვენ კი დავბერდებით, მაგრამ დაიბადებიან სხვები; რომ ბავშვობის ქალაქი მარადიულია, ხოლო სიყვარული – ვერტიკალური და ბრუნვადი…
ტექსტი: თეონა დოლენჯაშვილი
ფოტო: ალექსეი სეროვი
