2026–2027 წლის კლიმატური სურათი უკვე განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს. წყნარ ოკეანეში ძლიერი El Niño ვითარდება, პარალელურად კი ინდოეთის ოკეანეში დადებითი დიპოლის — IOD-ის — ფორმირებაა მოსალოდნელი. კლიმატოლოგების ყურადღებას სწორედ ამ ორი ფენომენის ერთდროული განვითარება იქცევს.
რა არის El Niño?
El Niño ბუნებრივი კლიმატური ფენომენია, რომელიც წყნარი ოკეანის ეკვატორულ ნაწილში ზღვის ზედაპირის ტემპერატურის უჩვეულო მატებას უკავშირდება. ეს მხოლოდ ოკეანის ტემპერატურის ცვლილება არ არის – მას შეუძლია შეცვალოს ატმოსფერული ცირკულაცია და გავლენა მოახდინოს ამინდზე მსოფლიოს სხვადასხვა ნაწილში.
ოკეანის ტემპერატურის ცვლილება ატმოსფერულ ცირკულაციასაც ცვლის, რის შედეგადაც მსოფლიოს სხვადასხვა ნაწილში შეიძლება შეიცვალოს ტემპერატურა, ნალექის რაოდენობა და შტორმული სისტემების გადაადგილება.
თუმცა მნიშვნელოვანი დეტალია, რომ ძლიერი El Niño ავტომატურად არ ნიშნავს ერთნაირ ამინდს მთელი მსოფლიოსთვის. მისი გავლენა რეგიონების მიხედვით განსხვავდება და საბოლოო სურათზე სხვა კლიმატური ფაქტორებიც მოქმედებს.
რა არის ინდოეთის ოკეანის დიპოლი?
ამავე პერიოდში ვითარდება კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი კლიმატური ფენომენი – ინდოეთის ოკეანის დიპოლი (IOD), რომელსაც ზოგჯერ „ინდოეთის ნინიოს“ სახელითაც მოიხსენიებენ.
მისი სამი ფაზა არსებობს – დადებითი, უარყოფითი და ნეიტრალური.
ამჯერად პროგნოზები დადებითი IOD-ის განვითარებაზე მიუთითებს. ამ ფაზის დროს ინდოეთის ოკეანის დასავლეთ ნაწილში, აფრიკის სანაპიროსთან, წყალი ჩვეულებრივზე თბილია, ხოლო აღმოსავლეთ ნაწილში, ინდონეზიის მახლობლად, შედარებით გრილი.
ამ ცვლილებას სხვადასხვა რეგიონში განსხვავებული შედეგი აქვს. აღმოსავლეთ აფრიკაში შესაძლოა ნალექიანობა გაიზარდოს, რაც ძლიერი წვიმების, წყალდიდობებისა და მეწყრების რისკს ზრდის.
El Niño-სა და დადებითი IOD-ის ერთდროული განვითარება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ორივე ფენომენი ატმოსფერულ ცირკულაციაზე ახდენს გავლენას. მათი ზემოქმედება შესაძლოა ერთმანეთს დაემატოს და ჰაერის მასებისა და შტორმული სისტემების გადაადგილების მიმართულება და ინტენსივობა შეცვალოს.
რა ელოდება მსოფლიოს?
El Niño-ს გაძლიერებამ ზოგიერთ ქვეყანაში შესაძლოა გვალვისა და სიცხის რისკი გაზარდოს, სხვაგან კი – უხვი ნალექის, წყალდიდობისა და შტორმების ალბათობა. სწორედ ამიტომ, ერთი საერთო პროგნოზი – „მსოფლიოში უფრო ცხელი ზამთარი იქნება“ – სრულ სურათს ვერ აღწერს.
- ევროპა
ევროპის დიდი ნაწილისთვის სეზონური პროგნოზები საშუალოზე მაღალი ტემპერატურისკენ იხრება. ჩრდილოეთ და ჩრდილო-დასავლეთ ევროპაში იზრდება ნალექისა და ატლანტიკური შტორმების ალბათობა.
სამხრეთ ევროპაში ზამთარი, საერთო სურათით, უფრო თბილი და შედარებით მშრალი შეიძლება იყოს.
ცენტრალურ ევროპაში საშუალოზე მაღალი ტემპერატურა დაფიქსირდება, თუმცა მაღალმთიან რეგიონებში თოვლიანი პერიოდები მაინც მოსალოდნელია.
- აშშ და კანადა
ჩრდილოეთ ამერიკაში El Niño-ს გავლენა განსაკუთრებით ძლიერია. სეზონური პროგნოზები მიუთითებს, რომ კანადის დიდ ნაწილში ზამთარი შესაძლოა საშუალოზე თბილი იყოს, თუმცა ზოგიერთ რეგიონში შტორმებისა და ძლიერი თოვლის რისკი მაინც იმატებს.
აშშ-ში El Niño ჩვეულებრივ აძლიერებს ნალექიანობას სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილებში, რის გამოც გაიზრდება ძლიერი წვიმებისა და წყალდიდობების რისკი.
ჩრდილოეთ ამერიკაში ერთ-ერთი მთავარი საკითხი თოვლია. ძლიერი El Niño ავტომატურად არ ნიშნავს არც უთოვლო და არც რეკორდულად თოვლიან ზამთარს. თუ ცივი არქტიკული ჰაერი შტორმებს დაემთხვევა, ზოგიერთ რაიონში შესაძლებელია ძალიან ძლიერი თოვლი და ქარბუქიც.
- სამხრეთ ამერიკა
არგენტინაში, ურუგვაისა და სამხრეთ ბრაზილიაში ძლიერი El Niño-ს დროს ჩვეულებრივზე მეტი ნალექის ალბათობა იზრდება. ეს სოფლის მეურნეობისთვის ზოგ შემთხვევაში სასარგებლოა, მაგრამ გადაჭარბებულმა ნალექმა შეიძლება გამოიწვიოს წყალდიდობები, გზებისა და ინფრასტრუქტურის დაზიანება, მოსავლის დაკარგვა და მდინარეების ადიდება.
ამის საპირისპიროდ, პერუსა და კოლუმბიის ჩრდილოეთ ნაწილებში, გვალვისა და ტყის ხანძრების რისკი იზრდება.
განსაკუთრებით მოწყვლადია პერუს სანაპირო და მეთევზეობა, რადგან წყნარი ოკეანის წყლების გათბობა საზღვაო ეკოსისტემას ცვლის და თევზის რაოდენობაზეც მოქმედებს.
- აღმოსავლეთ აფრიკა
აღმოსავლეთ აფრიკაში El Niño-ს გავლენა, როგორც წესი, უფრო უხვ ნალექს უკავშირდება. 2026–2027 წლების სეზონზე რეგიონში ძლიერი წვიმების, წყალდიდობებისა და მეწყრების რისკი გაიზრდება.
კენია უკვე ამზადებს დამატებით რესურსებს El Niño-ს შესაძლო გავლენისთვის და სოფლის მეურნეობისა და მოსახლეობის დასაცავად საგანგებო დაფინანსებასაც იღებს.
ასევე დაგაინტერესებთ:
#OK! ელ-ნინიო ოფიციალურად დაიწყო — რას ნიშნავს ეს მსოფლიოს კლიმატისთვის
