შაქარი დღეს თითქმის ყველა ადამიანის ყოველდღიურ რაციონში გვხვდება, თუმცა მისი ჭარბი მიღება მხოლოდ წონაზე არ მოქმედებს — დერმატოლოგების თქმით, ის პირდაპირ აისახება კანზეც.
განსაკუთრებით მაშინ, როცა საუბარია ტკბილ სასმელებზე, ტკბილეულსა და მაღალგლიკემიურ პროდუქტებზე. კვლევები აჩვენებს, რომ ასეთ კვებას შეუძლია გაამწვავოს აკნე და ხელი შეუწყოს კანის ნაადრევ დაბერებას.
ამ თემაზე OK! Magazine დერმატოლოგ ვერიკო აბრალავას ესაუბრა, რომელიც დეტალურად განმარტავს, როგორ მოქმედებს შაქარი კანის ჯანმრთელობაზე.
რამდენად მოქმედებს შაქრის ჭარბი მოხმარება კანის ჯანმრთელობაზე?
დიახ — შაქრის ჭარბი მიღება კანის ჯანმრთელობაზე შეიძლება მოქმედებდეს, განსაკუთრებით მაშინ, როცა საუბარია დამატებულ შაქარზე, ტკბილ სასმელებზე, ტკბილეულზე და მაღალი გლიკემიური ინდექსის საკვებზე.
არსებობს თუ არა სამეცნიერო მტკიცებულებები, რომლებიც შაქრის მიღებას კანის პრობლემებს უკავშირებს?
მტკიცებულება ყველაზე ძლიერი არის აკნესთან და კანის დაბერების მექანიზმებთან დაკავშირებით. აკნეზე კვლევები აჩვენებს, რომ მაღალი გლიკემიური ინდექსი/გლიკემიური დატვირთვა დაკავშირებულია აკნეს გაჩენასა და სიმძიმესთან; დაბალგლიკემიურმა დიეტამ ზოგ კვლევაში 10–12 კვირაში შეამცირა ანთებითი გამონაყარი.
რა პროცესები მიმდინარეობს ორგანიზმში, როდესაც დიდი რაოდენობით შაქარს ვიღებთ და როგორ აისახება ეს კანზე?
როდესაც ბევრ შაქარს ვიღებთ, სისხლში გლუკოზა და ინსულინი იმატებს. ეს შეიძლება ზრდიდეს IGF-1-ის აქტივობას, ცხიმოვანი ჯირკვლების სტიმულაციას, ცხიმის გამომუშავებას და ანთებით რეაქციებს — ეს მექანიზმები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია აკნეს დროს. American Academy of Dermatology აღნიშნავს, რომ მცირე კვლევებით დაბალგლიკემიური კვება აკნეს შემცირებასთან არის დაკავშირებული, თუმცა დიეტა არ არის აკნეს ერთადერთი მიზეზი.
ხშირად საუბრობენ გლიკაციის პროცესზე — რა არის ეს და რა კავშირი აქვს კანის ელასტიკურობასთან?
გლიკაცია არის პროცესი, როცა შაქრის მოლეკულები უკავშირდება ცილებს, მათ შორის კოლაგენსა და ელასტინს, და წარმოიქმნება advanced glycation end-products — AGEs. ეს ნაერთები კანს უფრო ხისტს, ნაკლებად ელასტიურს და ანთებისადმი უფრო მიდრეკილს ხდის; AGEs კანის დაბერებას, ელასტიურობის დაკარგვას, მოყვითალო ტონსა და ანთებით პროცესებს უკავშირდება.
რომელი კანის პრობლემები შეიძლება გამწვავდეს შაქრის ჭარბი მოხმარების ფონზე (აკნე, ანთებითი პროცესები, პიგმენტაცია და ა.შ.)?
შაქრის ჭარბმა მიღებამ შეიძლება გაამწვავოს: აკნე, ცხიმიანობა, ანთებითი გამონაყარი, შეხორცების შენელება, დაბერების ნიშნები — ნაკლები ელასტიურობა, ნაოჭების გაღრმავება, მოშვება. პიგმენტაციაზე პირდაპირი მტკიცებულება შედარებით სუსტია, მაგრამ ქრონიკული ანთება და ოქსიდაციური სტრესი ირიბად შეიძლება მონაწილეობდეს.
ყველა ტიპის შაქარი ერთნაირად მოქმედებს კანზე თუ განსხვავებაა, მაგალითად, ტკბილეულსა და ხილში არსებულ შაქარს შორის?
ყველა შაქარი ერთნაირი არ არის. ხილი შეიცავს შაქარს, მაგრამ ასევე ბოჭკოს, წყალს, ვიტამინებსა და პოლიფენოლებს, ამიტომ სისხლში გლუკოზას უფრო ნელა ზრდის. ტკბილეული, თეთრი ფქვილი, ტკბილი სასმელები და წვენები უფრო სწრაფ გლიკემიურ პიკს იწვევს. WHO-ს რეკომენდაციაა, თავისუფალი შაქარი იყოს დღიური კალორიების 10%-ზე ნაკლები, უკეთეს შემთხვევაში 5%-ზე ნაკლები — დაახლოებით 25 გრამი დღეში.
თუ ადამიანი ამცირებს შაქრის მიღებას, დაახლოებით რა პერიოდში შეიძლება შეამჩნიოს კანზე დადებითი ცვლილებები?
თუ ადამიანი შაქარს ამცირებს, აკნეს ან ცხიმიანობის ცვლილება ხშირად 4–12 კვირაში შეიძლება გამოჩნდეს, რადგან კანის ციკლი და ანთებითი პროცესები ნელა იცვლება. დაბერების პროცესზე გავლენა უფრო გრძელვადიანია და თვეებს/წლებს უკავშირდება.
ყველაზე ხშირად რა მცდარი წარმოდგენები არსებობს შაქარსა და კანის ჯანმრთელობას შორის კავშირზე?
ყველაზე ხშირი მითებია: „შაქარი ყველას აკნეს უჩენს“, „ხილი იგივეა, რაც ტკბილეული“, „შაქრის შეწყვეტა კანს ერთ კვირაში გაასუფთავებს“, „მხოლოდ შაქარია კანის დაბერების მიზეზი“. რეალურად, შაქარი ერთ-ერთი ფაქტორია — გენეტიკასთან, ჰორმონებთან, ძილთან, მზესთან, მოწევასთან და კანის მოვლასთან ერთად.
ასევე დაგაინტერესებთ:
