ემოცია არის თქვენი დამოკიდებულება გარესამყაროს მიმართ. ის არის ფსიქიკური ფენომენი. ფსიქოსომატიკა კი არის სფერო, რომელიც აკავშირებს ფიზიკურ და ფსიქოლოგიურ პროცესებს ერთმანეთთან და აღწერს მათ პათოლოგიებს. მაგალითად, კვებითი ქცევის დარღვევებს, როგორიცაა ანორექსია, ბულიმია. კვებითი ქცევის დარღვევები იწვევს ადამიანის როგორც კვების, ისე ყოველდღიური ჩვევების, მისი ფუნქციონირების ხარისხისა და მთლიანად მისი ფსიქოემოციების გაუარესებას. აღნიშნულ თემაზე უფრო დეტალურად გვესაუბრა ფსიქოლოგი ლიკა მალანია.
რა კავშირშია კვებითი აშლილობა ემოციებთან?
სამი ბაზისური ემოცია, რომელიც გვჭირდება ზრდასრულ ასაკში, იმისთვის, რომ ჩვენი ცხოვრების ხარისხი იყოს მაღალი, უკავშირდება პირველ კვებას. პირველი სტრესის მოხსნა ცხოვრებაში ხდება პირველი კვებით. ახალშობილს აქვს ფიზიოლოგიური დისკომფორტი, სტრესი, რომელსაც ის დაბადების პირველ წამებში იღებს − სინათლე, ხმაური და ა.შ. დანაყრების შემდეგ ბავშვი კარგად ხდება, ანუ ბავშვის ფიზიოლოგიური დისკომფორტის მოხსნა და კარგად ყოფნის განცდა სწორედ პირველ კვებას უკავშირდება.
შემდეგი ემოცია არის უსაფრთხოების განცდა, რაც ასევე უკავშირდება ჩვილობისას პირველ ბუნებრივ კვებას. კვებითი პროცესის წარმატებით დასრულება და დანაყრების განცდა ჩვილობისას არის ბაზისური ემოციების ჩამოყალიბების წინაპირობა.
რა იწვევს კვებით აშლილობას?
კვება არის ფიზიოლოგიური პროცესი, რომლის დროსაც ადამიანს აქვს სხვადასხვა ნივთიერების დანაკლისი, უჩნდება შიმშილის გრძნობა და ახორციელებს კვებით ქცევას. კვებითი ქცევის დარღვევების გამომწვევი მიზეზი ყველა ადამიანთან ინდივიდუალურია. სტატისტიკურად ყველაზე ხშირად კვებითი ქცევის პრობლემები დაკავშირებულია ბაზისური ემოციების დანაკლისთან ან არარსებობასთან. ადამიანს არ აქვს სიყვარულის, მიკუთვნებულობის, უსაფრთხოების განცდა, ამ განცდის შევსებას კი კვებით ცდილობს.
კვებითი ქცევის დარღვევები ნებისმიერ ასაკში შეიძლება გამოვლინდეს. პრობლემატიკა განსაკუთრებით მწვავდება პუბერტატის ასაკში − მაშინ, როცა მოზარდის ცხოვრებაში ფიზიოლოგიური, ფსიქოლოგიური, სოციალური ფაქტორები იცვლება.
რომელი კვებითი ქცევის დარღვევაა ყველაზე გავრცელებული?
კვებითი ქცევის დარღვევები შეიძლება მოიცავდეს როგორც გადაჭარბებული საკვების მიღებას, ისე პირიქით − ძალიან ცოტა საკვების მიღებას. კვებითი ქცევის დარღვევებს მიეკუთვნება:
ანორექსია − მომატების ფობია. პიროვნება წონაში იკლებს, მაგრამ მაინც არ იღებს საკმარის საკვებს, რადგან საკუთარ აღქმაში მას ჭარბი წონა აქვს და მსუქანია. „კიდევ უნდა დავიკლო“ − ეს განცდა აქვს.
ბულიმია − ამ დარღვევისათვის დამახასიათებელია „მსუნაგობის“ პერიოდები. მას ერთვის „თვითწმენდის“ სურვილი, რაც ხელოვნური ღებინებით ხორციელდება.
უკონტროლო გადაჭარბებული კვება − ვითარდება საკვების მიღების უკონტროლობით და პაციენტის მხრიდან ამ საკითხისადმი დაუდევარი მიდგომით. ადამიანი იკვებება ჭარბად.
როგორ იმოქმედა აღნიშნულ დარღვევებზე პანდემიის პერიოდმა?
„კოვიდმა“ სიტუაციები გახადა არაპროგნოზირებადი, რამაც გაზარდა შფოთვის დონე. არაპროგნოზირებადმა გარემომ, მუდმივად შიშისა და შფოთვის განცდებმა ადამიანს დააკარგვინა სტრესორებთან გამკლავების უნარი. კვებითი ქცევის პრობლემები გამძაფრდა „კოვიდის“ შემდეგ, ვინაიდან სტრესის გადალახვის ერთ-ერთი სტრატეგია კვება აღმოჩნდა ადამიანებისთვის. სტრესის შესამცირებლად, უსაფრთხოების განცდის გასაზრდელად, ადამიანები კვებას მიმართავენ.
როგორ უნდა ვუმკურნალოთ ადამიანს, რომელსაც კვებითი ქცევის დარღვევა აქვს?
კვებითი ქცევის დარღვევების მქონე პაციენტების მართვა და მკურნალობა შესაძლებელია ამბულატორიულ დონეზე ექიმთა გუნდის მიერ, რომლის შემადგენლობაში არიან ოჯახის ექიმი, ფსიქიატრი, ნუტრიციოლოგი და ფსიქოთერაპევტი.
ტექსტი: სოფიო მალანია
