მხედველობა გრძნობის ორგანოებიდან ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი და აუცილებელია, რადგან მასზეა დამოკიდებული ადამიანის სრულყოფილი ფუნქციონირება. ეს უნარი უმეტესობას დაბადებიდან, ზედმეტი ძალისხმევის გარეშე აქვს, თუმცა გვავიწყდება, რომ თანამედროვე ტექნოლოგიების პირობებში მხედველობა მრავალი რისკ-ფაქტორის წინაშეა. ადრეული დიაგნოსტირებიდან დაწყებული მკურნალობის ახლებური მეთოდებით დამთავრებული, ოფთალმოლოგია ბოლო წლებში მნიშვნელოვნად გაიზარდა. რა ცვლილებები განიცადა ამ სფერომ, რამდენად მაღალი ხელმისაწვდომობაა სხვადასხვა სერვისზე საქართველოში და რაზეა საჭირო მეტი მუშაობა – ამ და სხვა კითხვებზე გვპასუხობს ილონა წერედიანი, სპეციალისტი, რომელსაც „მედია გლობალ ჯგუფი“ წლის რჩეულ ოფთალმოლოგად ასახელებს.
მედიცინა ძალიან მრავალპროფილური დარგია. რატომ მაინცდამაინც ოფთალმოლოგია?
მედიცინაში სპეციალიზაციის არჩევანი ხშირად პიროვნულ ღირებულებებსა და პროფესიულ ინტერესებს უკავშირდება. ოფთალმოლოგიისადმი ჩემი ინტერესი ჩამოყალიბდა იმის გაცნობიერებით, რომ მხედველობა ადამიანის ცხოვრების ხარისხის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საფუძველია. თვალის ჯანმრთელობა განსაზღვრავს ინდივიდის სოციალურ დამოუკიდებლობასა და პროფესიულ რეალიზაციას. მრავალი სისტემური დაავადება პირველად სწორედ თვალის სტრუქტურებში ვლინდება, რაც ოფთალმოლოგს აძლევს უნიკალურ შესაძლებლობას, დროულად შეაფასოს პაციენტის საერთო ჯანმრთელობის მდგომარეობა და ხელი შეუწყოს ადრეულ დიაგნოსტიკას.
რა დონეზეა დღეს საქართველოში ოფთალმოლოგიის მიმართულება? რა გამოწვევებია? თუ შეგიძლიათ გაიხსენოთ, როგორი იყო თქვენი კარიერის დასაწყისი და როგორია ახლა?
დღეს საქართველოში ოფთალმოლოგიის მიმართულება განვითარების მნიშვნელოვან ეტაპზე იმყოფება. ახალგაზრდა სპეციალისტებს აქვთ შესაძლებლობა, მიიღონ საჭირო თეორიული და პრაქტიკული ცოდნა, რაც ქმნის საფუძველს დარგის მდგრადი და ხარისხიანი განვითარებისთვის. აღნიშნულმა მნიშვნელოვნად გააუმჯობესა მკურნალობის შედეგები, რაც პაციენტების ცხოვრების ხარისხზეც აისახება. მიუხედავად ამისა, კვლავ რჩება გამოწვევები, მათ შორისაა, რეგიონებში ნაკლები ხელმისაწვდომობა ტექნოლოგიურ რესურსსა და კვალიფიციურ კადრებზე. ჩემი კარიერის დასაწყისში საქართველოში ეს მიმართულება მნიშვნელოვნად განსხვავებული რეალობის წინაშე იდგა. სამედიცინო ტექნოლოგია შეზღუდული იყო, დიაგნოსტიკური შესაძლებლობები – ნაკლებად ზუსტი, ხოლო თანამედროვე ქირურგიული მეთოდები – ხშირ შემთხვევაში მიუწვდომელი. დღეს მდგომარეობა არსებითად შეცვლილია.
რას ეტყოდით პაციენტებს, რომლებიც ფიქრობენ, რომ საზღვარგარეთ მკურნალობა უფრო შედეგიანი და უკეთესია, ვიდრე საქართველოში?
დღესდღეობით საქართველოში მიღებული მომსახურება უმეტესად ეფუძნება იმავე საერთაშორისო გაიდლაინებსა და მკურნალობის პროტოკოლს, რომელიც წამყვან უცხოურ კლინიკებში გამოიყენება. ქვეყნის შიგნით მკურნალობის ერთ-ერთი უპირატესობა არის ექიმსა და პაციენტს შორის უშუალო და უწყვეტი კომუნიკაცია, რაც მკურნალობის პროცესის მართვასა და შემდგომ მონიტორინგს მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს. პაციენტებს ვურჩევდი, მკურნალობის ადგილის შერჩევისას ყურადღება გაამახვილონ არა ქვეყნის სახელწოდებაზე, არამედ კონკრეტული სპეციალისტის გამოცდილებაზე, კლინიკის შესაძლებლობებსა და მკურნალობის ინდივიდუალურად დაგეგმილ სტრატეგიაზე. თანამედროვე მედიცინაში სწორედ ეს ფაქტორები განსაზღვრავს მკურნალობის ეფექტიანობასა და საბოლოო შედეგს.
ილონა, გლობალური პრობლემაა გაჯეტები და ელექტრონული მოწყობილობების ლურჯი გამოსხივება. რა გავლენას ახდენს ეს მხედველობაზე, განსაკუთრებით, მცირე ასაკში და რა რჩევებს მოგვცემდით, რომ უარყოფითი შედეგები თავიდან ავირიდოთ?
ელექტრონული მოწყობილობების ლურჯი სპექტრის შუქი განსაკუთრებით საზიანოა ბავშვებისთვის, რადგან მათი თვალის ოპტიკური გარემო ლურჯ სხივს უფრო მეტად ატარებს ბადურამდე. ეკრანთან ხანგრძლივი მუშაობა იწვევს თვალის დაღლას, სიმშრალეს, თავის ტკივილსა და ყურადღების დაქვეითებას, ხოლო ბავშვებში ზრდის მიოპიის პროგრესირების რისკს და არღვევს ძილის რიტმს. რეკომენდებულია ეკრანთან დროის შეზღუდვა და რეგულარული შესვენებები ( „20-20-20“ წესი), ბუნებრივ განათებაში კითხვა და თამაში, ასევე ელექტრონულ მოწყობილობებზე ლურჯი სხივის შემცირების რეჟიმის გამოყენება. აუცილებელია პერიოდული ოფთალმოლოგიური შემოწმება, განსაკუთრებით ბავშვებში, რათა მხედველობის ცვლილებები დროულად გამოვლინდეს და იყოს ადვილად მართვადი.
თქვენი გამოცდილებით, რომელი ოფთალმოლოგიური პრობლემებია მეტად გავრცელებული მოსახლეობაში?
საქართველოში ყველაზე გავრცელებულია რეფრაქციული დარღვევები (მიოპია, ჰიპერმეტროპია, ასტიგმატიზმი), კატარაქტა, გლაუკომა, დიაბეტური რეტინოპათია და მშრალი თვალის სინდრომი, რომლებიც ხშირ შემთხვევაში ცხოვრების წესსა და ასაკობრივ ცვლილებებს უკავშირდება.
ხელოვნური ინტელექტის როლი მედიცინაში უფრო და უფრო მზარდია. ის გამოიყენება მაგნიტო-რეზონანსული ტომოგრაფიული კვლევის შედეგებისა და რენტგენის სხივების ანალიზში, გარდა ამისა ის ხელს უწყობს სხვადასხვა დაავადების ადრეულ ეტაპზე გამოვლენას. რაში ეხმარება ოფთალმოლოგს AI? უფრო მეტი რისკია თუ სარგებელი?
ხელოვნური ინტელექტი ოფთალმოლოგიას დაეხმარება ადრეული დიაგნოსტიკის, გამოსახულების ანალიზისა და დაავადების პროგრესირების შეფასების პროცესში, განსაკუთრებით ისეთი პათოლოგიების დროს, როგორიცაა დიაბეტური რეტინოპათია, გლაუკომა და ასაკობრივი მაკულარული დეგენერაცია. რისკები ძირითადად დაკავშირებულია ალგორითმებზე გადაჭარბებულ დამოკიდებულებასა და კლინიკური კონტექსტის უგულებელყოფასთან, თუმცა ხელოვნური ინტელექტი ექიმს არ ცვლის, არამედ მის დამხმარე ინსტრუმენტად უნდა იქნას გამოყენებული. სწორი რეგულაციისა და პროფესიული კონტროლის პირობებში, ოფთალმოლოგიაში ხელოვნური ინტელექტის სარგებელი აშკარად აღემატება შესაძლო რისკებს.
დასასრულ, გვითხარით, როგორია ილონა ექიმი კლინიკის გარეთ?
სამსახურის გარეთ მე ვარ ადამიანი, რომელიც მუდმივად ცდილობს, დააბალანსოს პროფესია და პირადი ინტერესები. ჩემთვის მნიშვნელოვანია დროის გატარება ოჯახსა და ახლო გარემოცვასთან, რაც ემოციურ სტაბილურობასა და მოტივაციას მაძლევს, გარდა ამისა, დიდ ყურადღებას ვუთმობ ჯანსაღი ცხოვრების წესს, ფიზიკურ აქტივობასა და კულტურულ ინტერესებს, რაც მეხმარება ენერგიის აღდგენასა და პროფესიულ საქმიანობაში კონცენტრაციის შენარჩუნებაში.
ტექსტი: მარიამ მათიაშვილი
ფოტო: ალექსეი სეროვი
